Beeld & Geluid lanceert ‘De Schatkamer’: Een succes van het AV-convenant

Als een van de trekkers van het Out-of-Commerce Convenant Audiovisuele Werken heeft KVAN de weg mede-vrijgemaakt voor dit initiatief. Met deze overeenkomst heeft Beeld & Geluid een kleine half miljoen audiovisuele werken kunnen registreren om ze via De Schatkamer definitief beschikbaar te stellen aan het grote publiek.

De lancering van De Schatkamer markeert het doorbreken van een historische barrière in de erfgoedsector. Want hoe krijg je op zo’n enorme schaal toestemming van rechthebbenden wanneer de rechtensituatie onduidelijk is of wanneer de makers simpelweg onvindbaar zijn? Dat dit nu op grote schaal kan – zonder dat er voor ieder afzonderlijk fragment of verborgen auteursrecht vooraf individueel rechten hoeven te worden uitgezocht en afgekocht – is direct te danken aan de zogenaamde Out-of-Commerce (OOC) regeling. Dit is juist het complexe dossier waar KVAN de afgelopen jaren achter de schermen hard aan heeft getrokken.

KVAN aan de onderhandelingstafel: Collectieve duidelijkheid
Om te weten waar dit vandaan komt moeten we al bijna de archieven in, we moeten naar juli 2021. In die maand werd de Europese DSM richtlijn in Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. Sinds die datum kunnen erfgoedinstellingen, waaronder archieven, delen van hun collecties online aanbieden zonder dat daarvoor expliciete toestemming van de afzonderlijke rechthebbende nodig is, mits de werken “niet langer in de handel zijn”. Dit betekent een grote verlaging van de administratieve lasten binnen de sector. Instellingen kunnen hierdoor uniek materiaal voor niet-commerciële doeleinden online plaatsen.

De wet vereist hiervoor in de meeste gevallen wel een overeenkomst met collectieve beheersorganisaties (CBO’s) die representatief zijn voor deze werken. Met deze constructie krijgen CBO’s de bevoegdheid om een licentie met ‘verruimd effect’ aan te bieden, waardoor zij ook namens niet-leden toestemming kunnen verlenen.

KVAN heeft hier de afgelopen jaren actief voor gepleit en mee onderhandeld over sectorale oplossingen. Naast het AV-convenant bestaat er inmiddels ook het convenant muziekwerken en de koepelovereenkomst periodieken. Op dit moment lopen er nog onderhandelingen over visuele werken. KVAN-auteursrechtcoördinator Maarten Zeinstra nam namens de achterban deel aan intensieve onderhandelingen om de wettelijke kaders te vertalen naar heldere, werkbare praktijkregels. Voor de audiovisuele sector is hiervoor een breed consortium opgetuigd bestaande uit:

• Erfgoedinstellingen en vertegenwoordigers zoals KVAN, Beeld & Geluid en EYE Filmmuseum.
• Rechthebbenden en producenten, vertegenwoordigd door de Stichting Onafhankelijke Producenten Nederland (StOPnl), de NPO en de NOS.

Het resultaat van deze samenwerking is het Out-of-Commerce Convenant Audiovisuele Werken, dat in oktober 2023 officieel werd gelanceerd.

Strikte en heldere randvoorwaarden
Het convenant beschermt de belangen van zowel het archief als de makers door middel van duidelijke spelregels. Om audiovisueel materiaal onder deze regeling online te mogen plaatsen, gelden de volgende criteria:

• Permanente collectie: Het werk moet permanent onderdeel uitmaken van de collectie van de instelling.
• Verplichte registratie: De metadata moet worden aangemeld in het Europese EUIPO-register.
• Wachttijd: Er geldt een strikte wachtperiode van zes maanden na registratie voordat het materiaal live mag gaan.

Rechthebbenden behouden altijd het recht om aan te geven dat zij niet willen deelnemen, waarna het werk direct wordt verwijderd. In de praktijk zien we dat de eerste rechthebbenden hier inmiddels gebruik van hebben gemaakt.

Maak ook jouw audiovisuele schatten beschikbaar!
De feestelijke opening van De Schatkamer bewijst dat de Nederlandse archiefsector dankzij collectieve belangenbehartiging in staat is tot grensverleggende prestaties. Dit succes is bovendien niet exclusief voorbehouden aan landelijke giganten zoals Beeld & Geluid of EYE. Inmiddels hebben diverse regionale en lokale archieven, waaronder Het Flevolands Archief, Het Gelders Archief, Noord-Hollands Archief en Stadsarchief Amsterdam, het convenant ondertekend om hun eigen audiovisuele geschiedenis digitaal tot leven te wekken.

Alle erfgoedinstellingen in Nederland kunnen gebruikmaken van deze regeling. Lees het volledige convenant en het stappenplan na op de themapagina van AVA_NET. Om deel te nemen hoef je enkel het officiële tekenblad te ondertekenen en te retourneren.

> De Schatkamer