KVAN en KNHG roepen Tweede Kamer op: laat het maatschappelijk geheugen niet verloren gaan

Op 22 september stemt de Tweede Kamer over de motie-Mohandis (Kamerstuk 36 889, nr. 9). De motie vraagt de regering advies in te winnen bij het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) en de Raad voor Cultuur over de voorgenomen koerswijziging van het Nationaal Archief.

KVAN en KNHG steunen deze motie. Zij roepen de Kamer op om bij de verdere besluitvorming nadrukkelijk te kijken naar de bredere gevolgen van de koerswijziging voor het Nederlandse archiefbestel.

Particuliere archieven zijn onmisbaar
KVAN en KNHG maken zich grote zorgen over deze ontwikkeling. Overheidsarchieven vertellen maar een deel van het verhaal. Voor onderzoek naar politieke besluitvorming en maatschappelijke ontwikkelingen zijn ook de archieven nodig van politici, politieke partijen, maatschappelijke organisaties, bedrijven, activisten, wetenschappers en burgers.

Zonder zulke bronnen wordt het bijvoorbeeld veel moeilijker om later volledig te reconstrueren hoe de toeslagenaffaire werd ervaren en bestreden, hoe politieke besluiten buiten de formele stukken tot stand kwamen of hoe maatschappelijke discussies over slavernij, het koloniale verleden en vrouwenemancipatie zich ontwikkelden.

Ook internationaal zou deze koers opvallen: in verschillende ons omringende Europese landen, waaronder Frankrijk, Duitsland, België, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, bestaat een publieke rol bij het verwerven, beschermen of ondersteunen van particuliere archieven van bijzondere historische of maatschappelijke betekenis.

Wie bewaakt het maatschappelijk geheugen?
KVAN en KNHG vragen daarom om een bredere discussie over de publieke verantwoordelijkheid voor particuliere archieven van nationaal of bijzonder historisch belang. Als het Nationaal Archief deze rol beëindigt, moet duidelijk zijn wie deze verantwoordelijkheid overneemt en hoe wordt voorkomen dat waardevolle archieven verloren gaan of versnipperd raken.

Wat vandaag verloren gaat, kan later niet meer worden gereconstrueerd. Het maatschappelijk geheugen verdient daarom een zorgvuldige en toekomstbestendige borging.

Lees de volledige brief van KVAN en KNHG aan de Tweede Kamer

In de media
De zorgen die daarover bij ons en anderen leven, worden in onderstaande publicaties goed verwoord.
> OVT, NPO Radio1 
> Column Parlement.com 
> NRC 18 september 2026 – Latere generaties hebben niets aan een verschraald archief 
> NRC 1 september 2026 –  Onrust over afstoten publiekstaken Nationaal Archief | Brief KVAN aan minister OCW 

 
> KNHG