Trefwoorden
“Democratie is niet alleen een kwestie van verkiezingen. Democratie draait ook om vertrouwen, transparantie en toegang tot informatie.” Met die waarschuwing richt voormalig Archivaris van de Verenigde Staten Colleen Shogan zich tot deelnemers van het Archiefcongres 2026 van de Koninklijke Vereniging Archiefsector Nederland (KVAN) in haar keynote interview ‘Archieven en democratie: Toegang waarborgen in een tijdperk van wantrouwen’.
Voormalig Nationaal Archivaris VS op Nederlands Archiefcongres:
“Zonder onafhankelijke archieven verdwijnt publieke controle op de macht”
In een exclusief interview met journalist Marcia Luyten, dat tijdens het congres in Apeldoorn wordt uitgezonden, spreekt zij uitgebreid over haar onverwachte ontslag als Nationaal Archivaris van de Verenigde Staten en over de gevolgen van politieke druk op instellingen die het collectieve geheugen van een land bewaren.
Shogan werd in februari 2025 door president Donald Trump ontslagen. Een officiële verklaring voor haar ontslag werd nooit gegeven. “Tot op de dag van vandaag heeft niemand vanuit het Witte Huis uitgelegd waarom ik ben ontslagen. Zelfs toen journalisten daar recent opnieuw naar vroegen, werd geen antwoord gegeven.”
Volgens Shogan gaat de discussie echter over veel meer dan haar persoonlijke positie. De kern raakt aan een fundamenteel democratisch principe: het recht van burgers om achteraf te kunnen controleren hoe politieke besluiten tot stand zijn gekomen.
Historisch geheugen als democratische infrastructuur
In het interview benadrukt Shogan het belang van de Amerikaanse Presidential Records Act, de wet die bepaalt dat documenten die tijdens het presidentschap worden geproduceerd uiteindelijk eigendom zijn van het publiek en worden ondergebracht bij het Nationaal Archief.
“Het is essentieel dat burgers, journalisten en historici toegang hebben tot deze documenten. Alleen dan kunnen we besluiten van regeringen beoordelen, begrijpen en ter verantwoording roepen.” Volgens haar staat daarbij meer op het spel dan archiefbeheer alleen.
“Wanneer instellingen die verantwoordelijk zijn voor het bewaren van de geschiedenis niet langer als onafhankelijk worden gezien, komt hun legitimiteit onder druk te staan. Dan gaan burgers bij iedere beslissing vermoeden dat politiek een rol speelt.”
Wake-upcall voor Europa
De waarschuwing van Shogan komt op een moment waarop ook in Europa discussies spelen over transparantie, informatiehuishouding, archivering van digitale communicatie en de toegankelijkheid van overheidsinformatie.
Voor de Nederlandse archiefsector is haar boodschap daarom direct relevant. De digitale overheid produceert dagelijks enorme hoeveelheden informatie die noodzakelijk zijn voor democratische controle, journalistiek onderzoek, rechtsbescherming van burgers en historisch onderzoek.
Shogan waarschuwt dat verlies van controle over informatie onomkeerbare gevolgen kan hebben. “Als archiefwetgeving niet wordt nageleefd en documenten verloren gaan, kunnen toekomstige generaties nooit meer reconstrueren wat er werkelijk is gebeurd.”
Vertrouwen als fundament van democratie
Volgens de voormalige Nationaal Archivaris vormt vertrouwen uiteindelijk de grootste inzet. “Verkiezingen zijn essentieel voor een democratie. Maar democratie bestaat uit meer dan verkiezingen alleen. Zij vraagt ook om vertrouwen in instituties en in de mensen die deze instituties beheren.”
Juist instellingen als nationale archieven, bibliotheken en erfgoedorganisaties spelen daarin volgens haar een cruciale rol. Zij bewaren niet de geschiedenis van een politieke partij, maar het geheugen van een samenleving.
Oproep aan archivarissen en informatieprofessionals
Aan archivarissen, informatieprofessionals en overheidsorganisaties doet Shogan een nadrukkelijke oproep om vast te houden aan professionele normen en ethische principes. “Laat professionele ethiek uw kompas zijn. Blijf werken aan toegankelijkheid en transparantie. Ook wanneer middelen onder druk staan of wanneer politieke omstandigheden veranderen.”
Archiefcongres 2026
Het interview met Colleen Shogan wordt exclusief vertoond tijdens het Archiefcongres 2026 van KVAN. Het gesprek gaat over democratie, transparantie, overheidsinformatie, digitale archivering en de rol van onafhankelijke informatie-instellingen in een tijd van toenemende politieke polarisatie. Andere sprekers zijn Bert Hubert, Laurentien van Oranje, Serv Wiemers van Open State Foundation en Lauri Leht van Nationaal Archief Estland.
Ook interessant voor jou
Helaas zijn er geen resultaten gevonden.
Probeer het nogmaals of kom op een andere moment terug!