Position paper KVAN aan Tweede Kamer over spoedwet wijziging Archiefwet en openbaarheid oorlogsarchieven

In de week van 8 juni 2026 debatteert de Tweede Kamer over de Spoedwet Wijziging Archiefwet. Het wetsvoorstel moet het mogelijk maken om onder voorwaarden historische archieven met persoonsgegevens online toegankelijk te maken wanneer sprake is van een zwaarwegend algemeen belang. Aanleiding voor het voorstel is de discussie over de online openstelling van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR).

Steun voor online toegankelijkheid van belangrijke archieven
KVAN heeft zich eerder, onder meer tijdens de internetconsultatie, uitgesproken als voorstander van online toegang tot archieven van uitzonderlijk maatschappelijk en historisch belang. Digitale toegankelijkheid maakt het mogelijk dat mensen onderzoek kunnen doen naar hun familiegeschiedenis, onderwijsinstellingen gebruik kunnen maken van historische bronnen en het brede publiek kennis kan nemen van belangrijke gebeurtenissen uit het verleden.

KVAN is daarom positief over het doel van het wetsvoorstel: het creëren van een wettelijke grondslag voor de verwerking van bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens in historische archieven, met passende waarborgen voor de bescherming van nog levende personen.

Drie belangrijke aandachtspunten
Tegelijkertijd vraagt KVAN in haar position paper aandacht voor drie punten die volgens de vereniging verbetering behoeven om de wet uitvoerbaar en toekomstbestendig te maken.

1. Meer ruimte voor decentrale overheden en archivaris
In het wetsvoorstel krijgt de minister de bevoegdheid om te besluiten over online openbaarmaking van archieven, ook wanneer deze afkomstig zijn van gemeenten, provincies of waterschappen. KVAN vindt dat deze verantwoordelijkheid beter kan worden belegd bij de overheidslaag die verantwoordelijk is voor het betreffende archief.

Daarnaast pleit KVAN voor een expliciete adviserende rol van de archivaris. Archivarissen maken dagelijks zorgvuldige afwegingen tussen openbaarheid en privacy en beschikken over de noodzakelijke expertise om dergelijke besluiten te ondersteunen.

2. Behoud van het onderscheid tussen openbare en beperkt openbare archieven
Het voorstel richt zich op het online toegankelijk maken van beperkt openbare archieven. Volgens KVAN vervaagt hierdoor een fundamenteel onderscheid binnen de archiefpraktijk.

De vereniging stelt voor om de regeling juist te richten op openbare archieven waarin mogelijk nog persoonsgegevens van levende personen voorkomen. Daarmee blijft het bestaande onderscheid tussen openbare en beperkt openbare archieven intact, terwijl het doel van het wetsvoorstel behouden blijft.

3. Ruimere toepassingsmogelijkheden
Het wetsvoorstel beperkt de regeling tot archieven over oorlog, oorlogsmisdaden, totalitaire regimes, genocide en misdaden tegen de menselijkheid. KVAN wijst erop dat ook andere onderwerpen van groot maatschappelijk belang kunnen zijn, zoals archieven over institutioneel misbruik, overheidsfalen of de geschiedenis van minderheidsgroepen in Nederland.

Daarnaast geldt de voorgestelde regeling alleen voor archiefinstellingen die onder de Archiefwet vallen. Hierdoor blijven belangrijke instellingen zoals Beeld en Geluid, het NIOD, Herinneringscentrum Kamp Westerbork en het Katholiek Documentatiecentrum buiten de reikwijdte van de wet. KVAN pleit ervoor om ook voor deze instellingen een passende wettelijke grondslag te creëren via de Uitvoeringswet AVG.

Concrete voorstellen
In het position paper doet KVAN drie concrete voorstellen aan de Tweede Kamer:

• Geef decentrale overheden beslissingsbevoegdheid over hun eigen archieven en leg een adviserende rol voor de archivaris wettelijk vast.
• Richt de regeling op openbare archieven in plaats van beperkt openbare archieven.
• Breid de wettelijke criteria uit met andere onderwerpen die een vergelijkbaar zwaarwegend algemeen belang dienen.

Kennisdeling binnen de sector
KVAN benadrukt dat een zorgvuldige en consistente uitvoering van de nieuwe bepalingen vraagt om kennisuitwisseling binnen de archiefsector. De vereniging spreekt de bereidheid uit om hierin een actieve rol te spelen en ervaringen tussen archiefinstellingen te helpen delen.

Het volledige position paper is aangeboden aan de Tweede Kamer ter voorbereiding op het debat over de wijziging van de Archiefwet.

Meer informatie
> Download Position Paper
> Meer informatie staat op onze themapagina Archiefwet